بسمه تعالی
اقدام پژوهی (طراحی ، اجرا ، ارزشیابی )
نام و نام خانوادگی : فاطمه رضائی آلمانقدیم نام استاد : ابولفضل بختیاری
رشته : آموزش کودکان استثنایی پردیس نسیبه درس : کنش پژوهی
مقدمه
کتاب اقدام پژوهی ( طراحی ، اجرا ، ارزشیابی ) توسط جین مک نیف ، پاملا لوماکس ، جک وایتهد نوشته شده است ، که دکتر محمدرضا آهنچیان این کتاب را ترجمه کرده است ، نسخه ای که از آن برای ارائه استفاده کرده ام ، چاپ هشتم است که در تابستان ۱۳۹۶ توسط انتشارات رشد چاپ شده است . و همانگونه که مترجم کتاب گفته است ، ترجمه ی این کتاب به منزله ی اولین اثر در زمینه اقدام پژوهی به جامعه کشور ارائه میگردد تا انگیزه های هرچه بیشتری برای پرداختن به این روش تحقیق و سایر زیر شاخه های تحقیق در علوم اجتماعی و به ویژه علوم تربیتی را پدید آورد . و در بخش دیگر این کتاب که مقدمه مولفان است مولفان دلایل تالیف کتاب حاضر را بیان میکند که اولین علت برگزار شدن سه کنگره جهانی در سالهای ۱۹۹۰ و ۱۹۹۲ و ۱۹۹۴ در شهرهای بریس بین و بث در زمینه های یادگیری بر اساس عمل اقدام پژوهی و مدیریت فرآیند که این اقدام نشان می داد که میان پژوهشگران بر سر معیارهای قضاوت مذاکراتی جهانی در حال جریان است ، و دلیل دوم این بوده است که اقدام پژوهی به طور روز افزون به دوره‌ای بلندمدتی که منجر به اخذ مدرک میشوند راه یافته بود و به علاوه این نوع پژوهش اغلب به منزله یک قسمت یا بخشی از تحقیقی در مقیاس کوچک انجام میگرفت و مولفان در این کتاب از خوانندگان درخواست می کنند که آنچه در کتاب اشاره شده است به صورت ارزشی توجه کنند و از آن استفاده کنند و در همان زمینه ویژه‌ای که مشغول به تحقیق هستند رویکردی مخصوص به خود را ایجاد کنند و به علاوه با ارائه گزارش تحقیق خود این فرصت را به دیگران بدهند تا چیزی از آنها یاد بگیرند ، در این کتاب مثال های زده شده است که عمدتاً به تربیت معلم مربوط است و در عین حال تاکید شده است که اقدام پژوهی در زمینه ایجاد و رشد خودآگاهی های فردی و حرفه ای بدون توجه به زمینه یا رشته های خاص دامن های نامحدود دارد.
در این جا به خلاصه فصل اول این کتاب پرداخته ام


اقدام پژوهی در آموزش و پرورش ویژگی‌های منحصر به فردی دارد که آن را از سایر پژوهش ها متمایز می سازد و راه های گوناگونی برای انجام پژوهش وجود دارد تا آنکه بتوان انتخاب اقدام پژوهی خود را به درستی توجیه کرد.
۱.پژوهش کارور : اقدام پژوهی نوعی پژوهش کارور است که می تواند به شما کمک کند تا در هر جای که مشغول به کار هستید وظایف شغلی خود را به نحو بهتری انجام دهید به زبان ساده پژوهش کاربر بدین معناست که پژوهش توسط خود افراد و ضمن کارشان صورت می‌گیرد
• اگر اقدام پژوهی خوب اجرا شود نتایج مقابل را در بر خواهد داشت : پیشرفت فردی ، بهتر شدن کار حرفه‌ای ، بهبود و پیشرفت در موسسه ای که در آن مشغول به کار هستید ، داشتن نقش در نظام اجتماعی مطلوب
۲.کار حرفه ای مطلوب : اغلب ما به کار خود فکر میکنیم و در پرتو آموخته هایمان آن را تغییر میدهیم به نظر پرس و جوهای غیر رسمی و شخصی که کاربران کارآمد انجام میدهند می‌تواند پایه اساسی برای روش های جدی تری باشد که اقدام پژوهان بلند پرواز ۱۰۰ از آن بهره می‌گیرند باید بدانیم که یکی از تفاوت‌های اساسی اقدام پژوهی با پرس وجو های غیررسمی این است که بسیاری از پرس و جوهای غیررسمی در زمینه موضوعات فنی صورت می‌گیرد که کاربران را با پرسش‌های بنیادی در باره کارشان درگیر نمی سازد و همینطور نتایج حاصل از این پرس و جوهای غیررسمی تعمیم پذیر نیست پس نمی تواند گره گشایی چالش‌های جدی باشد .
اقدام پژوهی به جای آنکه به کار بپردازد باید یک رویه عادت گونه باشد این رویه یک اقدام اطلاعی و الزام‌آور در انجام وظایف شغلی است ولی به جای اینکه دقیقاً به اقدامی موفقیت‌آمیز منجر شود موجب ارتقاء دانش فرد می شود چنین اقدامی آگاهانه است زیرا دیدگاههای همه افراد را در نظر گرفته است علاوه بر این بر حسب ارزش هایی که مورد ارزیابی و بحث قرار داده الزام‌آور و تعمدی نیز است در واقع اقدام پژوهی به ارتقاء آگاهی درباره کار آموزشی می انجامد.
۳.اقدام و پژوهش : آسان ترین راه برای درک اقدام پژوهی این است که به دقت به دو واژه عنوان این قسمت توجه کنیم ، و اکثر تعریف هایی که برای اقدام پژوهی موجود هستند به نوعی با واژگان این موضوع در ارتباط هستند اما در این کتاب به تعریفی که از کتاب طرح ریزی اقدام پژوهی نوشته استفان کمیز و رابین مک تگارت اشاره شده است : ( با پیوند دو اصطلاح اقدام و پژوهش چهره اصلی این روش نمایان میشود آزمون نظر در حین عمل به عنوان وسیله ای برای بهبود کار و ابزاری برای ارتقاء سطح دانش ) ( کمیز و مک تگارت ، ۱۹۸۲ ) با این تعریف و اهمیت اقدام تاکید دارد ، و اقدام باعث به جریان افتادن پژوهش می‌شود و نیروی برانگیزاننده ای به حساب می آید و اقدام پژوهان اغلب نسبت به آنچه انجام می دهند متعهد و علاقه مند هستند ، و اقدام پژوهان متعهدند و آگاهانه مایلند تا برروی نظرات برخاسته از ارزش‌های ریشه‌دار کار کنند ، همینطور جان الیوت ، می گوید اقدام پژوهی به جای تولید دانش با بهبود کار ارتباط دارد ، به نظر می‌رسد این دو تعریف با یکدیگر تفاوت دارند زیرا در تعریفی که کمیز و تگارت ارائه دادن اقدام پژوهی را ابزاری برای افزودن بر دانش می‌دانند ولی الیوت بین بهبود کار و تولید دانش تمایز قائل می‌شود.
۴.تحقیق به منزله بخشی از دانش : تفاوت آشکاری که بین دو نقل قول بالا به چشم می‌خورد در واقع اختلاف در طرز استفاده از کلمه دانش بر می گردد و مایکل بسی در تعریفی بسیار ساده می گوید ( دانش به معنای فهمیدن رخدادها اشیا و فرآیند هاست به سخنی دیگر دانش اطلاع از این است که چیزی چگونه موضوعیت می یابد و دانستن چگونه انجام دادن کاری استو دانش عبارت است از نظریه های موجود در متون مکتوب و مدون و نظریه های شخصی نانوشته ) نکته اصلی در پژوهش ، دریافتن چیزهایی است که قبلا آنها را نمی شناختیم . در واقع براساس دانش فردی خود ، به طرح ادعایی کلی درباره دانش پرداخت ، براساس این نکته ، ما چیزهایی برای گفتن داریم که می تواند در سایر عرصه های عمومی برای دیگران مفید باشد.
۵.پژوهش به منزله رشد حرفه ای : اصل مهم در اقدام پژوهی آموزشی ، در معنای خود رشددهندگی نهفته است . درواقع از طریق پرس و جو در کار خود است که می توانیم شکل زنده ای از نظریه های آموزشی را بیافرینیم . این نظریه ها وقتی شکل می گیرند که ما به پرسش هایی درباره رشد آموزشی خود پاسخ دهیم . این کار از طریق توصیف ها و تبیین هایی درباره رشد آموزشی خود میسر می شود .
نکته ای که باید بدان تاکید شود این است که در اقدام پژوهی ، علاوه بر پژوهشگر افراد بسیاری حضور دارند و حضور این افراد در جریان پژوهش تعیین کننده است .
تشابه یا تفاوت اقدام پژوهی با سایر روش های پژوهش
روش های مختلفی برای انجام پژوهش وجود دارد بعضی از روش‌های پژوهش برای برخی زمینه‌های خاص مفید ترند و در عین حال در همه روش های پژوهش به فرآیند و روندهای معینی بر می خوریم که در همه پژوهش ها مشترک اند ، و اقدام پژوهی مطلوب دارای ویژگی های اصلی همه پژوهش های خوب است در عین حال از ویژگی‌های خاص خود بهره مند است.
 انجام کارهای در زمینه پژوهش :
هدف پژوهش می تواند تحقق هدفی باشد که خود آن را مشخص کرده‌اید دست زدن به انجام کار ویژگی منحصر به فرد اقدام پژوهی است که در سایر انواع پژوهش مصداق ندارد ، و تفاوت دیگر اقدام پژوهی با سایر روش ها در این است که دارای مبنای ارزشی صریح و روشن است و هدف شما در مقام یک اقدام پژوهی پدیدآوردن موقعیتی است که با جایگاه ارزشی تان هماهنگ باشد.
 برخی نظرات و مولفه های کلیدی :
بسی پژوهش را به سه دسته تقسیم می کند : ۱. پژوهش نظری ، ۲.پژوهش ارزشیابی ، ۳.اقدام پژوهی
و به زعم وی پژوهشگران نظری درصددند تا بدون هیچگونه داوری درباره رویدادها آنها را تبیین و تفسیر کنند و شرح دهند ولی پژوهشگران ارزشیاب به نحوی که خود یا سایرین قادر به داوری ارزشی آبان درباره رخدادها باشند آنها را تبیین و تفسیر و تشریح می‌کنند و در حالی که اقدام پژوهان همزمان با توصیف تفسیر و تبیین رویدادها برای بهتر شدن آنها به نحوی به جستجوی تغییراتی بر می آیند.
اگر این نظرات را مبنای دیدگاه خود درباره اقدام پژوهی بدانیم لازم است برخی مولفه های مهم آن را مشخص کنیم به این ترتیب مولفه هایی که می توان اقدام پژوهی را به کمک آنها شناسایی کرد عبارتند از : پرس و جوی نظام دار و انتقادی و عمومی ، اقدامی آگاهانه تعهدآور و ارادی ، با هدفی ارزشمند
ویژگی های اصلی فرآیند اقدام پژوهی :
تعهد نسبت به بهبود امور آموزشی ، نوع ویژه ای از پرسش پژوهشی ، قرار دادن من در مرکز پژوهش ، نوعی ویژه از اقدامی آگاهانه و تعهدآور و ارادی ، پایش و کنترل نظام دار برای تولید داده های معتبر ، توصیه های موثق و صحیح درباره اقدام ، تبیین کردن اقدام ، یافتن راه های جدید برای ارائه یافته های اقدام پژوهی ، ارزیابی اعتبار داعیه های حاصل از نتایج پژوهش ، عمومیت بخشیدن به نتایج اقدام پژوهی
۱.تعهد نسبت به بهبود امور آموزشی :
اقدام پژوهی نوعی مداخله در کار شخصی با هدف بهبود آن است و این اقدام امری اتفاقی و یا خود به خودی نیست بلکه از آن دسته از شهای آموزشی اخذ شده است که باید کشف و از آنها دفاع شود.
۲. نوع ویژه ای از پرسش پژوهشی :
پرسش های ویژه ای که اقدام پژوه مطرح می‌کند عبارتند از : من چگونه میتوانم..... ، در واقع در اقدام پژوهی بر قصد عامدانه برای مداخله در کار خود تاکید می شود تا به این طریق در آن بهبود ایجاد شود وی دلیل آن هم این است که اقدام پژوهی باید در مورد اقدام خود شما باشد و نه اقدام دیگران
۳. قرار دادن ( من ) در مرکز پژوهش :
من همان کسی هستم که در قلب پژوهش قرار دارم و استفاده از ضمیر شخصی نظر خوبی است اما این کار را فقط باید در جایی انجام دهیم که در قبال آنچه اظهار میداریم شخص مسئول باشیم.
۴.چه نوع اقدام ؟
اقدام آگاهانه : اقدام پژوهی روشی است برای اطمینان از اینکه عمل شما آگاهانه است و اقدام پژوهی عبارت است از بررسی نظام دار اقدامات و انگیزه های خود به کار بستن یافته ها و تفسیرهای خود و قطعی نداشتن دیدگاههای خود و کاستن سوگیری های شخصی و برای اینکه اقدام تان آگاهانه باشد سته است که در کشف انگیزه‌ها و ارزش‌های خود بکشید تا برایتان روشن شود که چرا به روش کنونی عمل میکنید.
اقدام تعهد آور : در یک اقدام پژوهی موفق اقدام باید با تعهد همراه باشد یعنی اقدام شما از یک تعهد شخصی نیرومند نسبت به حصول پیشرفت هایی که در جستجوی آن هستید ریشه بگیرد در واقع اقدام پژوه باید خطر اقدامی را که مرتکب شده شخص بپذیرد و ضمن اجرای پروژه به ارزش های فردی خویش وفادار بماند
اقدام ارادی : اقدام پژوهی باید عامدانه باشد در واقع اقدام پژوه با تعامل عمل می‌کند تعهد نسبت به بهبود کار و نظام دار بودن و انتقاد پذیری و مانند اینها
۵. پایش و کنترل نظام دار برای تولید داده های معتبر :
یکی از برآمد های مهم اقدام پژوهی می‌تواند تغییر درک شما نسبت به کار حرفه ای تان باشد لازم است با توصیف آن که تفکر شما در طول زمان چه گونه تغییر یافته و با تشریح نحوه بروز این تغییرات در نتیجه مطالعه اقدامات شخصی بتوانید نشان دهید که این امر چگونه روی داده است و نظام دار بودن نظارت و ارزشیابی اقدامات تان به شما در روشن سازی آموزه‌هایتان کمک خواهد کرد.
۶. توصیف های موثق و صحیح درباره اقدام :
پایش و کنترل بر اقدام باید به تولید داده هایی منجر شود که برای توصیف صحیح آن سودمند باشد بسیاری از اقدام پژوهان با تلفیق تفسیر داده ها با توصیف آنها از میزان صحت گزارشهای خود می کاهند. انواعی از گزارش ها وجود دارد یک نوع از گزارش ها گزارش های واقعی هستند و اکثر توصیه هایی که درباره اقدام منتشر می شوند و گزارش‌هایی از صورت جلسه مذاکرات و ملاقات‌ها یا خلاصه داده های پرسشنامه ها و مصاحبه ها مبتنی هستند ، نوع دیگری از گزارش ها گزارش های ذهنی هستند که عده ای از توصیف ها ممکن است بر گزارش های ذهنی ترین مبتنی باشند که از روزنامه‌ها یا تفکرات و مشاهدات شخصی اخذ شده اند و به این دلیل ذهنی تر هستند که دیدگاه یک فرد را ارائه می‌دهند اما مورد سوم از گزارش‌ها گزارش های تخیلی هستند و بسیاری از اقدام پژوهان به تهیه گزارش های تخیلی می پردازند که می توانند گمنامی شرکت کننده ها را تضمین کنند
۷.تبیین کردن اقدام :
بهترین هنگام برای تبیین کردن اقدامات پس از توصیف دقیق آنهاست که می‌تواند شامل موارد مشخص ساختن معانی ممکن ، نظریه پردازی ، الگوسازی ، پیوند زدن اقدام با کارهای دیگر و توصیفی انتقادی از اقدام باشد.
۸.ارائه یافته های اقدام پژوهی :
با ارائه توصیفی صحیح از اقدام که بر داده های ویژه ای استوار باشد می توان به تبیین برخی از بخش‌های اقدام پژوهی کمک بزرگی کرد . ارائه یافته های مربوط به فرایند به عنوان یک کل بسیار دشوارتر است و اغلب پژوهش ها در قالب اصطلاحات علمی ارائه می‌شوند تا نکات برجسته معینی را روشن سازند و مانع از تداخل مفاهیم مشابه شوند ، روش های جالب جدیدی برای ارائه یافته های اقدام پژوهی وجود دارد که این امر نشان می‌دهد چگونه مفاهیم مربوط به عمل در خلال زمان تغییر می کنند این روش ها به پژوهشگر یاری می رسانند تا احساس خود را درباره جریان پژوهش و پیشرفت آن ابراز دارد.
خوداندیشی : باری جونز از فلم جالبی استفاده می‌کند که طی آن خود او خود را درگیر گفتگویی می‌کند تا نشان دهد که فرایند درک خود او از اقدام پژوهی چگونه شکل گرفته است.
استفاده از مکالمه و گفتگو : حتی نویسندگان کتاب حاضر بخشی از مطالب نوشتاری خود را درباره اقدام پژوهی به شکل مکالمه و محاوره ارائه کرده‌اند و این مکالمات روش جدیدی هستند که اقدام پژوهان سعی می کنند در قالب آنها ، ابعاد زنده و واقعی نظریات خود را درباره عمل ارائه دهند.
استفاده از حکایت و داستان : راه دیگری برای ارائه یافته های اقدام پژوهی استفاده از داستان است از آنجا که داستان ها مشوق ارائه تفسیر های متنوع و بدی هستند برای نویسندگان و خواننده های شان زاینده و مولد هستند
استفاده از چرخه ها و مارپیچ های اقدام پژوهی : جنبه مهمی از اقدام پژوهی که همگان نسبت به آن اتفاق نظر دارند عمل کردن در قالب چرخ هاست و استفاده از چرخه ی یا مارپیچ اقدام پژوهی راهی سودمند برای ارائه یافته های اقدام پژوهی است ، الگوی گریفیث شامل سه حلقه هست به این صورت که دارای یک حلقه درونی است که نمایانگر تفکر در لحظه‌ی اقدام است و نیز یک حلقه بیرونی که نشانه ی تفکر بلند مدت است ، با تبدیل چرخه های اقدام پژوهی به مارپیچ های اقدام می توان پویایی تحقیق و قابلیت آن را برای سازگار شدن با عوامل اثرگذار جدید نشان داد ، چرخ های اقدام پژوهی به جای اینکه روش هایی برای ارائه پژوهش باشند راه هایی برای نظم بخشیدن به فرآیند تحقیق تلقی می شوند و به ما کمک می‌کنند تا پژوهش خود را سازمان دهیم
استفاده از ترسیم: برخی اقدام پژوهان برای خود تجسم های ذهنی منحصر به فردی به وجود آورده و آنها را ترسیم کرده اند تا به درک و فهم تغییراتی که در نتیجه اقدام پژوهی در آنها پدید آمده یاری رساند
استفاده از فنون تجربی : آن فلیشمن برای حمایت از افراد در کشف راه های مختلف شناخت از اشکال گوناگون تجربه استفاده می کند و او به اتکای نظریه هوش های چندگانه شرکت‌کنندگان را تشویق می کند تا در انواع تجربه درگیر شوند و با تمام نیروی خود به کار بپردازند.
۹. ارزیابی اعتبار داعیه های حاصل از نتایج پژوهش :
ارزیابی اعتبار داعیه های اقدام پژوهی شامل موارد : طرح چند ادعا ، ارزیابی انتقادی ادعاها با توجه به شواهد موجود ، مشارکت دادن دیگران در امر داوری
۱۰. عمومیت بخشیدن به نتایج : همگانی کردن پژوهش بهترین راه اعتبار گذاری به آن است و عمومیت بخشیدن به نتایج نشان می دهد که دلیلی برای مخفی کاری ندارید و علاقمندی که دیگران در آن چه روی داده مداخله کنند تا شما را در پیشبرد اندیشه تان یاری دهند در واقع میت بخشیدن به نتایج ما مهیج ترین بخش اقدام پژوهی است زیرا معمولا در می‌یابیم که بسیاری از مردم در مسائلی که ما داریم شوند و با نیرویی که از دوستی های پژوهشی جدید مان کسب می‌کنیم و روح تازه ای که به خاطر ایده ها و مهارت های نو در ما دمیده می شود قادر به پیشروی و ادامه کار خواهیم بود ، عمومیت بخشیدن به نتایج دشواری های خاص خود را نیز دارد هرگاه بخواهید اطلاعاتی را که به سایر افراد مربوطه منتشر سازید با ملاحظات اخلاقی مهمی روبرو می شوید در اقدام پژوهی اطمینان‌بخشی نسبت به محرمانه و گمنام بودن حائز اهمیت زیادی است عمومیت بخشیدن بخشی از نظم بخشیدن به اقدام پژوهی است زیرا انتقادها یا تأیید های را به دنبال می آورد عمومیت بخشیدن به معنای آن است که پژوهش را در بافت اجتماعی اش قرار دهید یعنی نشان دادن اینکه پژوهش بخشی از دنیای واقعی است به‌علاوه بدین وسیله دیگران نیز در یافته های پژوهش سهیم می شوند

نتیجه گیری :
در این فصل تعریف های مناسبی از اقدام پژوهی بیان شد و سپس وجوه اشتراک و افتراق اقدام پژوهی با سایر روش های پژوهش بررسی کردیم ، و در انتها ۱۰ ویژگی اصلی فرایند اقدام پژوهی ، شامل تعهد نسبت به بهبود امور آموزشی ، نوع ویژه ای از پرسش پژوهی ، قرار دادن من در مرکز پژوهش ، نوعی ویژه از اقدامی آگاهانه و تعهدی آور و ارادی ، پایش و کنترل نظامدار برای تولید داده های معتبر ، توصیف های موثق و صحیح درباره اقدام ، تبیین کردن اقدام ، یافتن راه هایی جدید برای ارائه یافته های اقدام پژوهی ، ارزیابی اعتبار داعیه های حاصل از نتایج پژوهش ، عمومیت بخشیدن به نتایج اقدام پژوهی
منبع :
مک نیف ، جین ؛ لوماکس ، پاملا ؛ وایتهد ، جک ؛ (۱۳۹۶) ترجمه دکتر محمدرضا آهنچیان ، انتشارات رشد